Opening
Het is 1930. Je loopt een warme rechtszaal in Bandoeng binnen. Overal zitten mensen. Iedereen wil zien wat er gebeurt met Soekarno, de man die “Merdeka!” roept. Jij bent advocaat. Je krijgt een map met bewijsstukken. Lees goed: een argument zonder bewijs telt niet.
Zo werkt het
Samen kiezen
Kies samen. Twijfel je? Doe steen-papier-schaar. Jouw maatje neemt de andere rol.
Tik op je rol om verder te gaan.
In het hoger beroep wisselen jullie van rol.
Zitting 1 · §1.3 Nationalisme
De rechter slaat met zijn hamer. “De zitting is geopend.” De aanklager zegt dat Soekarno gevaarlijk is. De verdediger zegt dat hij alleen opkomt voor zijn volk. Wie heeft gelijk? Open je dossier.
“Mocht Nederland Soekarno in 1930 veroordelen voor zijn strijd voor onafhankelijkheid?”
Jij zegt:
“Ja, Nederland mocht Soekarno veroordelen.”
Jij zegt:
“Nee, Nederland mocht Soekarno niet veroordelen.”
Soekarno was de leider van de PNI. De PNI wilde een vrij Indonesië en weigerde iedere samenwerking met Nederland. Met zijn toespraken kreeg Soekarno veel mensen achter zich. Het Nederlandse bestuur zag hem als een groot gevaar. Eind december 1929 werd hij opgepakt. In 1930 stond hij met drie andere PNI-leden voor de rechter in Bandoeng. De beschuldiging: hij zette mensen op tegen het Nederlandse gezag.
Zitting 1 · Dossier
Lees de vier bewijsstukken. Tik op een foto om hem groter te zien.
Kort gezegd: elk jaar wordt er uit Indonesië voor minstens 1.500.000.000 gulden aan rijkdom weggehaald!
Vrijheid, zo leggen wij vaak uit op onze vergaderingen, is niet voor onszelf. Vrijheid is voor onze kinderen, onze kleinkinderen en onze achterkleinkinderen, die later zullen leven!
Bron: Soekarno, verdedigingsrede voor de Landraad in Bandoeng, december 1930 (gedrukt als Indonesia Menggugat, “Indonesië klaagt aan”). Vertaald en vereenvoudigd.
Een grote zaal in Batavia bij de opening van de Volksraad. Volgens het bijschrift zit gouverneur-generaal J.P. van Limburg Stirum in het midden op het podium.
De gouverneur-generaal was de hoogste Nederlandse bestuurder in Nederlands-Indië. De Volksraad mocht alleen advies geven.
Groepsfoto van acht jonge mannen, leerlingen van de STOVIA. Op deze school werden Indonesische jongens opgeleid tot dokter.
zitting1-pni-proces-1930.jpg in de map beelden/
“P.N.I. proces te Bandoeng”. Op de foto staan de vier verdachten: Maskoen, Gatot Mangkoepradja, Ir. Soekarno en Soepriadinata, met hun drie verdedigers: mr. Sastro Moeljono, mr. Sartono en mr. Soejoedi.
“mr.” betekent dat iemand rechten heeft gestudeerd. “Ir.” betekent ingenieur. Soekarno en zijn advocaten waren Indonesiërs die een Nederlandse opleiding hadden gehad.
Zitting 1 · Opdracht
Schrijf op papier. Schrijf 2 argumenten voor jouw kant. Gebruik bij elk argument een ander bewijsstuk.
Elk argument heeft drie delen:
“In bewijsstuk … staat / zie ik …”
“In bewijsstuk … staat / zie ik …”
“Dat past bij … (begrip uit de les)”
“Dat past bij … (begrip uit de les)”
“Daarom mocht Nederland hem veroordelen, want …”
“Daarom mocht Nederland hem niet veroordelen, want …”
Begrippen die je kunt gebruiken: nationalisme = je volk wil een eigen land PNI = partij van Soekarno, wilde een vrij Indonesië Volksraad = raad in Indonesië die alleen advies mocht geven ethische politiek = Nederland wilde Indonesië helpen met scholen en zorg kolonie = gebied dat door een ander land wordt bestuurd democratie = het volk kiest zelf wie er bestuurt
Zitting 1 · Kruisverhoor
Nu wordt het spannend. Je geeft je papier aan je tegenstander. Die zoekt elke fout. Staat er geen bewijsstuk bij je argument? Dan staat je tegenstander op en roept: “Bezwaar!” Geef elkaar eerlijk punten.
Ruil je papier. Geef je tegenstander punten, per argument 0 tot 3.
Geen gegeven uit een bewijsstuk = “Bezwaar!” = het hele argument krijgt 0 punten, ook als de uitleg goed is.
Ook 0 bij Leg uit: alleen de bron overschrijven, of alleen een mening (“want dat is gewoon slecht”).
| Punt | Vraag | Ja |
|---|---|---|
| Zie | Staat er een gegeven uit een bewijsstuk (nummer + wat er staat of te zien is)? | 1 |
| Koppel | Staat er een begrip of gebeurtenis uit de les bij die past? | 1 |
| Leg uit | Legt het argument uit waarom dit helpt voor de eigen kant (met “want” of “omdat”)? Past het bij de vraag van de zaak? | 1 |
Zitting 1 · Check
Eerst jullie papieren nakijken, dan pas kijken. Klopt je score met het voorbeeld?
Zie: In bewijsstuk 1 zegt Soekarno dat er elk jaar voor minstens 1,5 miljard gulden aan rijkdom uit Indonesië wordt weggehaald.
Koppel: Dat past bij het nationalisme van de PNI, die iedere samenwerking met Nederland weigerde.
Leg uit: Soekarno zette met zulke woorden veel mensen op tegen het Nederlandse bestuur. Het bestuur zag hem als een groot gevaar voor de rust in de kolonie, dus mocht het hem volgens de wet van toen veroordelen.
Zie: Op de foto van bewijsstuk 2 zie je de opening van de Volksraad in 1918.
Koppel: De Volksraad was een raad waarin ook Indonesiërs zaten en advies gaven.
Leg uit: Nederland gaf Indonesiërs dus al een plek om mee te praten. Soekarno had die weg kunnen gebruiken, maar de PNI weigerde samen te werken. Daarom vond het bestuur dat hij te ver ging.
Ook goed (bewijsstuk 3): Nederland deed met de ethische politiek veel voor Indonesië, zoals onderwijs voor artsen; Soekarno deed alsof Nederland alleen rijkdom weghaalde.
Zie: Volgens het bijschrift van bewijsstuk 2 zit de Nederlandse gouverneur-generaal in het midden op het podium.
Koppel: De Volksraad mocht alleen advies geven; de Nederlanders bleven de beslissingen nemen.
Leg uit: Indonesiërs hadden dus geen echte inspraak en geen democratie. Soekarno had geen andere manier om voor zijn volk op te komen. Je mag iemand niet straffen omdat hij vraagt om rechten die hij nergens anders kon krijgen.
Zie: In bewijsstuk 1 zegt Soekarno dat vrijheid “voor onze kinderen en kleinkinderen” is.
Koppel: Dat past bij nationalisme: het idee dat elk volk recht heeft op een eigen land.
Leg uit: Soekarno strijdt met woorden en toespraken, niet met wapens. Nederlanders vonden vrijheid en democratie zelf heel belangrijk. Dan is het oneerlijk om een Indonesiër te straffen die hetzelfde wil voor zijn eigen land.
Ook goed (bewijsstuk 3 of 4): Indonesiërs kregen door de ethische politiek een Nederlandse opleiding (artsenschool / advocaten met “mr.”). Daar leerden ze Europese ideeën over vrijheid en gelijkheid. Nederland kan hen niet straffen omdat ze die ideeën ook voor Indonesië willen.
Zitting 1 · Uitspraak
De rechter kijkt jullie allebei aan. “Ik heb genoeg gehoord. Maar welk argument weegt het zwaarst?” Jullie moeten nu samen beslissen. Schrijf het vonnis.
Samen, op papier (3 punten). Kies samen het zwaarste argument van de zitting. Schrijf dan het vonnis:
Zo scoor je jullie vonnis
Past je conclusie niet bij het gekozen argument (bijvoorbeeld “het zwaarste argument is dat de Volksraad alleen advies gaf, dus mocht Nederland hem veroordelen”)? Dan is het derde punt 0.
Soekarno kreeg in december 1930 vier jaar gevangenisstraf. Na kritiek, ook uit Nederland, kwam hij eind 1931 al vrij. Door het proces werd hij nog bekender.
Zitting 2 · Hoger beroep · §1.4 Dekolonisatie
Achttien jaar later. Het is 1948. De zaak is groter geworden: Nederland stuurt duizenden soldaten naar Indonesië. Er is een nieuwe rechtszaak. En let op: jullie wisselen van plek. Wie net Soekarno verdedigde, klaagt nu Nederland aan.
“Waren de politionele acties van 1947-1948 terecht?”
Jij zegt:
“Nee, de politionele acties waren niet terecht.” Je klaagt Nederland aan.
Jij zegt:
“Ja, ze waren terecht.” Je verdedigt het standpunt van de Nederlandse regering van toen. Dat betekent niet dat je het goedpraat.
Op 17 augustus 1945 riepen Soekarno en Hatta de Republiek Indonesië uit. De Nederlandse regering erkende de Republiek niet. Ze dacht dat de meeste Indonesiërs nog bij Nederland wilden horen. Nederland stuurde soldaten. In 1947 en 1948 voerde het leger twee grote militaire acties uit. De regering noemde ze politionele acties: alsof de politie de orde herstelde in eigen land. Veel Indonesiërs vochten terug, vaak met guerrilla.
Dit onderwerp gaat over oorlogsgeweld met veel doden. Praat er serieus over.
Zitting 2 · Dossier
Lees de vier bewijsstukken. Tik op een foto om hem groter te zien.
Onderschrift uit 1947: “Nederlandse militairen hebben een krachtstation Toentang in de buurt van Semarang bezet, 30 juli 1947.”
Op de foto: soldaten met geweren bij een gebouw tegen een heuvel, met een waterleiding ernaast. krachtstation = elektriciteitscentrale.
Onderschrift uit 1947: “In de haven van Probolinggo heeft het Republikeinse leger de pakhuizen in brand gestoken, 31 juli 1947.”
Op de foto: rook boven een lege zandweg en ingestorte loodsen van golfplaat. Wie het vuur aanstak, zie je niet: dat staat alleen in het onderschrift. pakhuis = opslaggebouw. Republikeinse leger = het leger van de Republiek Indonesië.
Op het affiche: bovenaan BELANDA MENDARAT (De Nederlanders landen). Drie strijders boven elkaar: een man met een boerenhoed die een kapmes omhoog houdt, een man die met een geweer schiet, een soldaat met een helm achter een machinegeweer. Onderaan INDONESIA MENJERBOE (Indonesië valt aan). Rechtsonder de maker: Penerangan Dipisi III Tentera Soematera.
[De Veiligheidsraad] roept de regering van Nederland op om alle militaire acties meteen te stoppen. [...] [Hij] roept de regering van Nederland op om alle politieke gevangenen die sinds 17 december 1948 zijn opgepakt, meteen en zonder voorwaarden vrij te laten.
Bron: Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (resolutie 67), 28 januari 1949, een maand na het begin van de tweede actie (19 december 1948). Vertaald en vereenvoudigd.
Zitting 2 · Opdracht
Schrijf op papier. Zelfde als zitting 1: 2 argumenten, elk met een ander bewijsstuk, Zie – Koppel – Leg uit.
Tip: bewijsstuk 1 en 2 passen het best bij jouw kant. Bewijsstuk 3 en 4 helpen vooral de aanklager.
“In bewijsstuk … staat / zie ik …”
“Dat past bij … ”
“Daarom waren de acties niet terecht, want …”
“Daarom vond de regering de acties terecht, want …”
Zie Koppel Leg uit
Begrippen: Republiek Indonesië = het vrije land dat Soekarno in 1945 uitriep politionele acties = Nederlandse naam voor de legeracties van 1947 en 1948 koloniale oorlog = oorlog om een kolonie te houden guerrilla = vechten in kleine groepen met verrassingsaanvallen Verenigde Naties = samenwerking van bijna alle landen voor vrede nationalisme = je volk wil een eigen land
Denk aan wat de regering toen zei: wat wilde ze herstellen?
Zitting 2 · Kruisverhoor
Ruil je papier. Zelfde scorekaart en zelfde “Bezwaar!”-regel als zitting 1.
Geen gegeven uit een bewijsstuk = “Bezwaar!” = het hele argument krijgt 0 punten, ook als de uitleg goed is.
Ook 0 bij Leg uit: “want oorlog is altijd fout” of “want Nederland was de baas” zonder verband met het bewijsstuk.
Zitting 2 · Check
Eerst jullie papieren nakijken, dan pas kijken. Klopt je score met het voorbeeld?
Zie: Op het affiche van bewijsstuk 3 staat “Indonesia menjerboe” (Indonesië valt aan) en vecht ook een gewone boer met een kapmes mee.
Koppel: Dat past bij nationalisme en de guerrilla: een groot deel van de bevolking stond achter de Republiek.
Leg uit: Het was dus geen “politiezaak” tegen een paar onruststokers, maar een koloniale oorlog tegen een volk dat onafhankelijk wilde zijn. Nederland erkende de Republiek niet en probeerde de kolonie met geweld terug te krijgen. Daarom waren de acties niet terecht.
Zie: In bewijsstuk 4 eist de Veiligheidsraad dat Nederland alle militaire acties meteen stopt en de politieke gevangenen vrijlaat.
Koppel: Dat past bij de kritiek van de Verenigde Naties en andere landen (druk uit het buitenland).
Leg uit: Bijna alle landen vonden het onjuist dat Nederland met geweld de onafhankelijkheid onderdrukte. Als de hele wereld zegt dat je moet stoppen, waren de acties niet terecht.
Ook goed (bewijsstuk 2): het onderschrift is gemaakt door een Nederlands fotobureau; op de foto zie je niet wie het vuur aanstak. De bron laat vooral het Nederlandse verhaal zien. (Dit is een sterk “Bezwaar!” tegen verdediger-voorbeeld 1.)
Ook goed (bewijsstuk 1): Nederland bezette een elektriciteitscentrale; het ging dus ook om Nederlandse economische belangen, niet alleen om orde.
Zie: Volgens het onderschrift van bewijsstuk 2 stak het Republikeinse leger de pakhuizen in de haven van Probolinggo in brand.
Koppel: Dat past bij de politionele acties: de regering zei dat het leger de orde moest herstellen.
Leg uit: De Nederlandse regering zag de Republiek niet als een echt land en vond dat er chaos en vernieling was. Ze geloofde dat de meeste Indonesiërs nog bij Nederland wilden horen. Daarom vond ze het terecht om met het leger de orde te herstellen.
Zie: In bewijsstuk 1 staat dat Nederlandse militairen het krachtstation Toentang hebben bezet.
Koppel: Dat hoort bij de eerste politionele actie van 1947.
Leg uit: De regering wilde belangrijke plekken zoals stroom, bedrijven en plantages weer in handen krijgen, zodat de economie weer ging draaien. Nederland had na de Tweede Wereldoorlog die inkomsten hard nodig voor het herstel. Daarom vond de regering de acties terecht.
Zitting 2 · Uitspraak
Samen, op papier (3 punten). Kies samen het zwaarste argument en schrijf het vonnis:
Zo scoor je jullie vonnis
Bijvoorbeeld: “het zwaarste argument is de VN-resolutie, want de VN en de Verenigde Staten dwongen Nederland uiteindelijk te stoppen en in 1949 de onafhankelijkheid te erkennen.”
De oorlog duurde tot 1949. Op 27 december 1949 erkende Nederland de onafhankelijkheid van Indonesië (soevereiniteitsoverdracht). Er vielen aan beide kanten veel doden, de meesten aan Indonesische kant.
Extra zaak · havo
Jullie zijn snel. De rechter heeft nog één dossier op zijn bureau. Het is uit 2022, bijna in jouw tijd. De Nederlandse regering zegt sorry tegen Indonesië. Was dat terecht? Jullie mogen het zeggen.
Zijn jullie klaar met zitting 2 en is er tijd over? Dan kun je deze extra zaak doen. Nog niet klaar met zitting 2? Maak die dan eerst af.
Extra zaak · samen schrijven · 4 punten
Samen schrijven, 4 p. Gebruik beide bewijsstukken. Schrijf op de achterkant van je werkblad.
In 2022 verscheen een groot onderzoek naar het geweld van 1945-1949. Het kabinet schreef:
De onderzoekers concluderen dat geen sprake was van incidentele excessen, maar van stelselmatig en wijdverbreid extreem geweld. [...] Voor het stelselmatige en wijdverbreide extreme geweld van Nederlandse zijde in die tijd en het consequent wegkijken van vorige kabinetten passen enkel diepe excuses van het Nederlandse kabinet aan de bevolking van Indonesië.
incidenteel = af en toe · stelselmatig = steeds weer, volgens een patroon
Bron: brief van het kabinet, 17 februari 2022 (ingekort).
Op 9 december 1947 doodden Nederlandse militairen in het dorp Rawagedeh veel mannen, zonder proces. In juli 1948 schreef de commandant van het leger aan de hoogste aanklager:
Strafrechtelijk is de man aansprakelijk [...]. Ik verkeer zelf in twijfel en ben eveneens geneigd tot deponeren.
De aanklager antwoordde:
Nu blijkbaar iedere vreemde inmenging en belangstelling is verdwenen zou ik de voorkeur geven aan deponering.
deponeren = een zaak niet voor de rechter brengen
Bron: brieven uit juli 1948, geciteerd in een vonnis van de Rechtbank ’s-Gravenhage (2011); ingekort, spelling aangepast.
Opdracht (4 punten): geef aan
Zo kan het (4 punten)
Een argument zonder gegeven uit een bewijsstuk telt niet bij het eerste of tweede punt. “Het geweld was maar een paar keer” is fout: bron A zegt juist het omgekeerde. Alleen “terecht” zonder afweging: 0 punten voor het derde en vierde punt.
Slotpleidooi · alleen · 3 punten
Het is stil in de rechtszaal. De rechter kijkt je aan. “Advocaat, u heeft nog één kans.”
Je bladert door je map. Dan vind je het: een bewijsstuk dat niemand nog heeft gezien. Dit gaat de zaak beslissen.
Je staat op en zegt: 1. “Edelachtbare, in dit bewijsstuk ziet u …” 2. “Dat past bij …” 3. “En dat is belangrijk, want …”
Schrijf je pleidooi op. Lever het in bij de deur. De rechter beslist.
Pak bij de docent het papier met bewijsstuk A of B. Je krijgt dit bewijsstuk op papier, niet op de iPad. Je werkt nu alleen.
De vraag (A en B gelijk): Gebruik het bewijsstuk om de rechter uit te leggen waarom Nederland en de Republiek Indonesië na 1945 tegenover elkaar kwamen te staan.
Schrijf je drie zinnen op het papier. Lever het in bij de deur.